Fundacja rodzinna w organizacji – jak funkcjonuje przed wpisem do rejestru? Fundacja rodzinna stanowi coraz częściej wykorzystywane narzędzie planowania sukcesji oraz zabezpieczenia majątku rodzinnego. Jej utworzenie pozwala na uporządkowanie zasad zarządzania zgromadzonym majątkiem, zapewnienie ciągłości prowadzonego biznesu oraz określenie sposobu przekazywania świadczeń kolejnym pokoleniom. Powstaje jednak pytanie, czy fundacja rodzinna może podejmować działania jeszcze przed uzyskaniem wpisu do właściwego rejestru.
Możliwość taką przewidują przepisy ustawy o fundacji rodzinnej, które regulują szczególny etap jej funkcjonowania, określany jako fundacja rodzinna w organizacji. Warto zatem wyjaśnić, od kiedy fundacja rodzinna w organizacji może działać, jakie posiada uprawnienia, kto jest upoważniony do jej reprezentowania oraz jakie konsekwencje wiążą się z brakiem rejestracji.
Kiedy powstaje fundacja rodzinna w organizacji?
Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej, fundacja rodzinna w organizacji powstaje z chwilą sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu, w którym została ustanowiona.
Oznacza to, że jej istnienie nie jest uzależnione od dokonania wpisu do rejestru fundacji rodzinnych. Już na etapie organizacji, fundacja uzyskuje możliwość podejmowania określonych czynności prawnych i uczestniczenia w obrocie gospodarczym.
Takie rozwiązanie ma szczególne znaczenie, zwłaszcza że oczekiwanie na wpis fundacji rodzinnej do rejestru może trwać wiele miesięcy. Gdyby fundacja mogła rozpocząć działalność dopiero po zakończeniu postępowania rejestrowego, realizacja zamierzonych przez fundatora celów, w tym przekazanie określonych składników majątkowych, mogłaby ulec istotnemu opóźnieniu.
Należy jednak pamiętać, że fundacja rodzinna w organizacji nie posiada jeszcze osobowości prawnej. Uzyskuje ją dopiero z chwilą wpisu do rejestru fundacji rodzinnych, prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Nie oznacza to jednak, że przed rejestracją pozostaje podmiotem pozbawionym zdolności do działania.
Jakie czynności może podejmować fundacja rodzinna w organizacji?
Zakres uprawnień fundacji rodzinnej w organizacji został określony w art. 23 ust. 3 ustawy. Zgodnie z tym przepisem może ona we własnym imieniu zarządzać posiadanym majątkiem i zapewniać jego ochronę, w szczególności nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, a także pozywać i być pozywaną.
Fundacja rodzinna w organizacji może między innymi:
- nabywać nieruchomości oraz inne składniki majątkowe;
- otrzymywać udziały i akcje w spółkach;
- zawierać umowy cywilnoprawne, w tym umowy najmu i dzierżawy;
- uzyskiwać przychody z posiadanego majątku, w tym dywidendy;
- otwierać rachunki bankowe, z uwzględnieniem procedur stosowanych przez poszczególne banki;
- występować jako strona postępowań sądowych.
Istotne jest przy tym rozróżnienie pomiędzy możliwością dokonania określonej czynności a dopuszczalnym zakresem działalności gospodarczej fundacji. Zgodnie z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej prowadzenie działalności gospodarczej przez fundację zostało ograniczone do ustawowo określonych obszarów. Sam fakt pozostawania na etapie organizacji nie zwalnia jej z obowiązku przestrzegania tych ograniczeń.
Kto reprezentuje fundację rodzinną przed rejestracją?
Jedną z najważniejszych kwestii związanych z funkcjonowaniem fundacji rodzinnej w organizacji jest sposób jej reprezentacji.
Zgodnie z art. 23 ust. 4 ustawy fundacja rodzinna w organizacji jest reprezentowana przez fundatora lub pełnomocnika powołanego przez fundatora, a w przypadkach wskazanych w ustawie – przez zarząd.
Przed dokonaniem wpisu do rejestru, nie należy zatem automatycznie przyjmować, iż samo powołanie zarządu uprawnia jego członków do reprezentowania fundacji we wszystkich sprawach. Każdorazowo konieczne jest ustalenie podstawy prawnej reprezentacji, z uwzględnieniem etapu organizacji oraz charakteru dokonywanej czynności.
Ma to szczególne znaczenie przy zawieraniu umów dotyczących istotnych składników majątku, takich jak nieruchomości, udziały w spółkach czy instrumenty finansowe. Nieprawidłowa reprezentacja może bowiem prowadzić do zakwestionowania skuteczności podejmowanych czynności prawnych.
Czy fundacja rodzinna w organizacji korzysta ze zwolnienia podatkowego?
Kwestie podatkowe należą do najistotniejszych zagadnień związanych z funkcjonowaniem fundacji rodzinnej jeszcze przed jej rejestracją.
Co do zasady fundacja rodzinna, w tym fundacja rodzinna w organizacji, może korzystać ze zwolnienia podmiotowego w podatku dochodowym od osób prawnych (CIT), przewidzianego w art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT.
Zwolnienie to nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Nie obejmuje wszystkich zdarzeń gospodarczych ani każdego rodzaju działalności prowadzonej przez fundację – w szczególności działalność wykraczająca poza zakres wskazany w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej może skutkować opodatkowaniem według sankcyjnej stawki 25% CIT.
Co istotne, fundacja rodzinna w organizacji może utracić prawo do zwolnienia podatkowego z mocą wsteczną, jeżeli nie zostanie zgłoszona do rejestru fundacji rodzinnych w ustawowym terminie sześciu miesięcy od dnia jej powstania albo postanowienie sądu odmawiające rejestracji stanie się prawomocne. W takim przypadku utrata zwolnienia następuje od dnia powstania fundacji rodzinnej w organizacji, co może wiązać się z koniecznością złożenia odpowiednich zeznań podatkowych, zapłaty zaległego podatku oraz odsetek.
Rejestracja fundacji rodzinnej – dlaczego termin sześciu miesięcy jest tak ważny?
Fundacja rodzinna w organizacji ma charakter przejściowy. Docelowo powinna uzyskać wpis do rejestru fundacji rodzinnych, który nadaje jej osobowość prawną.
Ustawodawca przewidział sześciomiesięczny termin na zgłoszenie fundacji do rejestru, liczony od dnia jej powstania. Należy przy tym podkreślić, że jest to termin na złożenie wniosku o rejestrację, a nie na uzyskanie samego wpisu. Oznacza to, że jeżeli prawidłowo przygotowany wniosek zostanie złożony w terminie, przedłużające się postępowanie rejestrowe nie powoduje samo w sobie rozwiązania fundacji rodzinnej w organizacji.
Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy wniosek nie zostanie złożony w ustawowym terminie albo sąd rejestrowy prawomocnie odmówi wpisu. Wówczas fundacja rodzinna w organizacji ulega rozwiązaniu, co rodzi konieczność odpowiedniego rozliczenia jej działalności i majątku.
Warto zatem zadbać o prawidłowe przygotowanie statutu, dokumentów dotyczących organów fundacji, spisu mienia oraz pozostałych dokumentów wymaganych do rejestracji. Pozwala to ograniczyć ryzyko wystąpienia braków formalnych i komplikacji w toku postępowania.
Co zmienia wpis fundacji rodzinnej do rejestru?
Zgodnie z art. 24 ustawy o fundacji rodzinnej, z chwilą dokonania wpisu do rejestru fundacja rodzinna w organizacji staje się fundacją rodzinną i uzyskuje osobowość prawną.
Jednocześnie zarejestrowana fundacja staje się podmiotem praw i obowiązków fundacji rodzinnej w organizacji. Oznacza to zachowanie ciągłości prawnej pomiędzy obydwoma etapami jej funkcjonowania. Nie ma zatem konieczności ponownego zawierania wszystkich umów wyłącznie ze względu na uzyskanie wpisu. Prawa nabyte przez fundację w organizacji oraz zobowiązania zaciągnięte w tym okresie pozostają prawami i zobowiązaniami fundacji po jej rejestracji.
Po dokonaniu rejestracji należy natomiast zadbać o dopełnienie dalszych obowiązków formalnych, w tym aktualizację danych identyfikacyjnych oraz zgłoszenie informacji do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) w ustawowym terminie.
Podsumowanie
Fundacja rodzinna w organizacji nie jest wyłącznie etapem formalnym poprzedzającym jej rejestrację. Stanowi odrębny podmiot wyposażony w ustawową zdolność do uczestniczenia w obrocie prawnym, zarządzania majątkiem, nabywania praw oraz zaciągania zobowiązań. Możliwość podejmowania działań jeszcze przed wpisem do rejestru stanowi istotne ułatwienie dla fundatorów, zwłaszcza w przypadku planowania sukcesji przedsiębiorstw rodzinnych i przenoszenia znaczących składników majątkowych.
Prawidłowe przygotowanie procesu tworzenia fundacji rodzinnej pozwala wykorzystać możliwości, jakie daje jej funkcjonowanie w organizacji, a jednocześnie ograniczyć ryzyko wystąpienia niepożądanych konsekwencji prawnych i podatkowych.
Pruski&Różyło Kancelaria Radców Prawnych sp.p.
Pruski&Różyło Kancelaria Radców Prawnych sp.p.
Potrzebujesz naszego wsparcia?
Skontaktuj się z nami!