Fundacja rodzinna w ostatnich latach zyskała na popularności oraz stała się jednym z istotniejszych narzędzi sukcesyjnych pozwalających na zabezpieczenie majątku osobistego. W praktyce, w związku z nieustannym wzrostem zainteresowania fundacjami rodzinnymi, pojawia się coraz więcej zagadnień dotyczących odpowiedzialności członków jej organów, a w szczególności prezesa zarządu. Powstaje zatem pytanie – jak wygląda odpowiedzialność prezesa zarządu fundacji rodzinnej? Czy odpowiada wyłącznie wobec samej fundacji, czy również wobec beneficjentów oraz wierzycieli? Jakie ryzyka wiążą się z pełnieniem tej funkcji?
Odpowiedzialność odszkodowawcza wobec fundacji
Prezes zarządu odpowiada wobec fundacji rodzinnej za szkodę z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków wynikających ze stosunku organizacyjnego łączącego go z fundacją rodzinną wobec fundacji. Zatem prezes zarządu będzie odpowiadał w przypadku wystąpienia następujących przesłanek:
- działania lub zaniechania działania, które jest zawinione;
- działania lub zaniechania działania naruszającego prawo lub statut fundacji rodzinnej;
- powstania szkody dla fundacji rodzinnej;
- związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy działaniem/zaniechaniem działania a powstaniem szkody.
Przykładem takiej sytuacji jest m.in. wypłata świadczeń dla beneficjentów w sposób niezgodny ze statutem, naruszenia obowiązków podatkowych skutkujących powstaniem sankcji finansowych względem fundacji rodzinnej. Warto podkreślić, że odpowiedzialności prezesa zarządu nie można wyłączyć lub ograniczyć poprzez wprowadzenie do statutu odpowiedniego zapisu.
Odpowiedzialność karna i karno-skarbowa
Odpowiedzialność karna członków zarządu fundacji rodzinnej co do zasady nie wynika wyłącznie z samego faktu pełnienia określonej funkcji, lecz z podejmowania działań naruszających przepisy prawa karnego. Innymi słowy, podobnie jak w przypadku osób zarządzających spółkami czy innymi podmiotami, odpowiedzialność karna ma charakter osobisty i może powstać niezależnie od pełnionej funkcji, jeżeli dana osoba swoim działaniem lub zaniechaniem wyczerpie znamiona czynu zabronionego.
W kontekście działalności fundacji rodzinnej odpowiedzialność karna może dotyczyć w szczególności sytuacji związanych z fałszowaniem przez prezesa zarządu dokumentacji, nierzetelnym prowadzeniem ksiąg rachunkowych, naruszeniem obowiązków podatkowych czy składania nieprawdziwych oświadczeń.
Odpowiedzialność za wierzytelności
Przepisy dotyczące fundacji rodzinnej nie przewidują, tak jak to jest w przypadku spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, odpowiedzialność subsydiarnej i osobistej prezesa zarządu w przypadku bezskutecznej egzekucji w przypadku spółki. Nie oznacza to jednak całkowitego wyłączenia odpowiedzialności prezesa zarządu wobec osób trzecich, w tym wierzycieli fundacji rodzinnej.
Należy jednak pamiętać, że fundacja rodzinna posiada zdolność upadłościową w związku z czym prezes zarządu będzie ponosił odpowiedzialność za szkodę (względem osób trzecich, także wierzycieli fundacji) wyrządzoną wskutek niezłożenia w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości, chyba że zgłoszenie nastąpi bez jego winy.
Natomiast warto pamiętać o odpowiedzialności za zaległości podatkowe. W tym zakresie sytuacja prezesa zarządu fundacji jest zbliżona do odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych. W przypadku bezskuteczności egzekucji prowadzonej wobec fundacji rodzinnej prezes zarządu może ponosić solidarną odpowiedzialność za zaległości podatkowe fundacji.
Podsumowanie
Odpowiedzialność prezesa zarządu fundacji rodzinnej ma wieloaspektowy charakter i nie ogranicza się wyłącznie do relacji z samą fundacją. Może obejmować odpowiedzialność zarówno w stosunku do samej fundacji rodzinnej jak i do osób trzecich. W konsekwencji pełnienie funkcji w zarządzie fundacji rodzinnej wymaga zachowania wysokich standardów staranności, prawidłowej organizacji procesów decyzyjnych oraz stałego monitorowania ryzyk prawnych i finansowych związanych z działalnością fundacji.
Pruski&Różyło Kancelaria Radców Prawnych sp.p.
Pruski&Różyło Kancelaria Radców Prawnych sp.p.