Uzyskanie korzystnego orzeczenia sądu nie we wszystkich przypadkach prowadzi do szybkiego odzyskania należności. Nawet dysponując tytułem wykonawczym, wierzyciel może spotkać się z sytuacją, w której majątek dłużnika nie pozwala na skuteczne przeprowadzenie egzekucji. Wówczas postępowanie egzekucyjne może zostać umorzone z powodu jego bezskuteczności.
Umorzenie postępowania nie powoduje jednak wygaśnięcia zobowiązania. Wierzyciel nadal może dochodzić należności, a bezskuteczność jednej egzekucji nie przesądza o tym, że kolejne działania również okażą się bezskuteczne.
Kiedy egzekucja jest bezskuteczna?
W toku postępowania komornik może prowadzić egzekucję między innymi z rachunków bankowych, wynagrodzenia za pracę, ruchomości, nieruchomości czy wierzytelności przysługujących dłużnikowi.
Zgodnie z art. 824 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego, postępowanie egzekucyjne umarza się z urzędu, jeżeli jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych.
W praktyce bezskuteczność egzekucji wiąże się najczęściej z brakiem majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela. Dłużnik może nie posiadać środków na rachunkach bankowych, nieruchomości ani wartościowych ruchomości, a jego dochody mogą nie pozwalać na skuteczne prowadzenie egzekucji.
Czy umorzenie egzekucji oznacza umorzenie długu?
Umorzenie postępowania z powodu bezskuteczności nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania. Oznacza jedynie, że w czasie prowadzenia konkretnego postępowania nie było możliwości skutecznego wyegzekwowania należności.
Ma to istotne znaczenie, ponieważ sytuacja majątkowa dłużnika może z czasem ulec zmianie. Może on podjąć zatrudnienie, nabyć nieruchomość, otrzymać spadek albo uzyskać inne składniki majątku, które będą mogły zostać objęte egzekucją.
Czy można ponownie wszcząć egzekucję?
Bezskuteczność wcześniejszej egzekucji nie pozbawia wierzyciela możliwości ponownego skierowania sprawy do komornika. Jeżeli pojawią się informacje o nowym majątku lub dochodach dłużnika, wierzyciel może złożyć kolejny wniosek o wszczęcie egzekucji.
Będzie to nowe postępowanie egzekucyjne, a nie kontynuacja wcześniej umorzonego postępowania. W nowym wniosku warto zatem przekazać komornikowi posiadane informacje dotyczące aktualnej sytuacji majątkowej dłużnika, na przykład jego miejsca zatrudnienia, nieruchomości, rachunków bankowych, pojazdów czy prowadzonej działalności gospodarczej.
Wcześniejsza bezskuteczność egzekucji nie przesądza więc o tym, że kolejna próba odzyskania należności również okaże się bezskuteczna.
Bezskuteczna egzekucja a przedawnienie
Po umorzeniu postępowania wierzyciel powinien pamiętać o terminie przedawnienia dochodzonego roszczenia. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu co do zasady przedawnia się z upływem sześciu lat. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe należne w przyszłości, termin ich przedawnienia wynosi trzy lata.
Wszczęcie egzekucji stanowi czynność podejmowaną bezpośrednio w celu zaspokojenia roszczenia i prowadzi do przerwania biegu przedawnienia. W czasie postępowania egzekucyjnego przedawnienie nie biegnie, natomiast po jego zakończeniu termin rozpoczyna się na nowo. Z tego względu po bezskutecznej egzekucji nie należy pozostawiać sprawy bez kontroli przez kolejne lata.
Co, jeśli dłużnik pozbył się majątku?
Bezskuteczność egzekucji może wynikać również z tego, że dłużnik przed jej wszczęciem wyzbył się swojego majątku. Może chodzić przykładowo o przekazanie nieruchomości lub innych wartości majątku osobie trzeciej.
W takich przypadkach warto sprawdzić, czy zachodzą przesłanki do zastosowania skargi pauliańskiej. Pozwala ona na ochronę wierzyciela przed czynnościami dokonanymi przez dłużnika z jego pokrzywdzeniem. Po spełnieniu ustawowych przesłanek określona czynność może zostać uznana za bezskuteczną wobec wierzyciela, co umożliwia mu dochodzenie zaspokojenia z przedmiotu, który wyszedł z majątku dłużnika.
Co, jeśli dłużnikiem jest spółka z o.o.?
Bezskuteczna egzekucja może mieć szczególne znaczenie, gdy dłużnikiem jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.
Zgodnie z art. 299 Kodeksu spółek handlowych, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie jej zarządu mogą odpowiadać solidarnie za zobowiązania spółki.
Nie oznacza to automatycznej odpowiedzialności członków zarządu w każdej sprawie. Przepisy określają przesłanki tej odpowiedzialności, a członek zarządu może uwolnić się od niej w przypadkach wskazanych w ustawie. Bezskuteczność egzekucji wobec spółki może jednak otworzyć wierzycielowi kolejną drogę dochodzenia należności.
Podobne rozwiązanie przewidziano również w przypadku innych spółek – za zobowiązania prostej spółki akcyjnej członkowie zarządu mogą ponosić odpowiedzialność na zasadach określonych w art. 300 (132) §1 k.s.h., natomiast w spółce komandytowej komplementariusz odpowiada za jej zobowiązania subsydiarnie, zgodnie z art. 31 w zw. z art. 103 §1 k.s.h.
Podsumowanie
Bezskuteczna egzekucja nie musi oznaczać końca możliwości odzyskania należności. Umorzenie postępowania przez komornika nie powoduje wygaśnięcia długu, a sytuacja majątkowa dłużnika może z czasem ulec zmianie.
Po zakończeniu egzekucji, warto więc przeanalizować przyczyny jej bezskuteczności i ustalić, jakie dalsze działania mogą być zasadne. W zależności od okoliczności może to być ponowne skierowanie sprawy do komornika, skorzystanie ze skargi pauliańskiej, a w przypadku dłużnika będącego spółką z o.o. – dochodzenie należności od członków jej zarządu. Istotne jest również kontrolowanie terminu przedawnienia, aby zachować możliwość skutecznego dochodzenia roszczeń w przyszłości.
Pruski&Różyło Kancelaria Radców Prawnych sp.p.
Pruski&Różyło Kancelaria Radców Prawnych sp.p.