Nadchodzące zmiany w opodatkowaniu fundacji rodzinnej. Co może się zmienić? Ministerstwo Finansów zapowiedziało kolejne zmiany w zasadach opodatkowania fundacji rodzinnych. Na razie nie ma jednak nawet projektu ustawy. Znamy jedynie kierunek planowanych zmian, który został przedstawiony w Wykazie Prac Legislacyjnych Rady Ministrów jako projekt UD447. Zapowiedzi Ministra Finansów wskazują przede wszystkim na powrót do rozwiązań, które w poprzednim roku zostały zawetowane przez Prezydenta RP. Na ten moment trudno określić, czy kolejny projekt ustawy zostanie faktycznie przygotowany oraz w konsekwencji czy i kiedy wejdzie w życie.
36-miesięczny okres karencji – czyli warunek by skorzystać z preferencyjnych zasad opodatkowania przy zbyciu majątku
Jedną z najważniejszych zapowiadanych zmian jest uzależnienie preferencyjnego opodatkowania od tego, jak długo fundacja rodzinna będzie posiadała dany składnik majątku. Ministerstwo Finansów wskazało m.in. na zachowanie 36-miesięcznego okresu, którego upływ miałby warunkować zastosowanie preferencyjnych zasad opodatkowania przy zbyciu majątku fundacji rodzinnej. Należy wskazać, że w ostatnim zawetowanym przez Prezydenta RP projekcie ustawy proponowano takie samo rozwiązanie.
Należy przypomnieć, że aktualnie brak jest jakiegokolwiek okresu karencji, a fundacja rodzinna może zbywać wszystkie składniki majątku, niezależnie od tego jak długo posiada dany majątek, z zastosowaniem preferencyjnych zasad opodatkowania przy zbyciu majątku tj. może korzystać ze zwolnienia z podatku CIT.
Wprowadzenie okresu karencji może jednak budzić wątpliwości z perspektywy art. 5 ust. 1 pkt 1, 4 i 6 ustawy o fundacji rodzinnej. Przepisy te wskazują trzy z ośmiu rodzajów działalności gospodarczej, które fundacja rodzinna może wykonywać w ramach podmiotowego zwolnienia z podatku dochodowego, a które z założenia opierają się na sprzedaży aktywów fundacji lub obrocie nimi. Wprowadzenie 36-miesięcznego okresu karencji mogłoby zatem ograniczać możliwość wykonywania działalności, która została wprost przewidziana przez ustawodawcę jako dozwolona i korzystająca ze zwolnienia podatkowego. Zatem sam okres karencji nie powinien wpłynąć na trzy najczęściej wykonywane przez fundacje rodzinne rodzaje działalności, tj. najem nieruchomości wniesionych do fundacji rodzinnej, udzielanie beneficjentom nieodpłatnych pożyczek oraz przystępowanie do spółek handlowych.
Wprowadzenie zmian, w praktyce oznaczałoby to, że fundacja rodzinna, która otrzyma składnik majątku, a następnie sprzeda go przed upływem określonego terminu, nie mogłaby korzystać z preferencji podatkowych na takich samych zasadach jak fundacja, która rzeczywiście utrzymuje majątek przez dłuższy czas. Zatem fundacja rodzinna byłaby zobligowana do zapłaty podatku CIT w wysokości 15%.
Celem omawianej zmiany ma być przede wszystkim ograniczenie sytuacji, w których fundacja rodzinna jest wykorzystywana przede wszystkim jako narzędzie krótkoterminowej optymalizacji podatkowej. Fundacja rodzinna dzięki temu skupiałaby się na faktycznym i długoterminowym gromadzeniu i zarządzaniu majątkiem oraz sukcesji.
Istotnym zagadnieniem będą również przepisy przejściowe. Powinny one odrębnie uregulować sytuację aktywów wniesionych do fundacji rodzinnej przed wejściem w życie nowych regulacji. Jest to istotne z punktu widzenia art. 2 Konstytucji RP, który wyraża m.in. zasadę ochrony praw nabytych. W konsekwencji nowe przepisy nie powinny prowadzić do naruszenia praw już nabytych przez fundacje rodzinne. Można zatem argumentować, że przepisy przejściowe powinny umożliwiać fundacjom rodzinnym sprzedaż aktywów wniesionych do fundacji przed zmianą prawa bez zastosowania nowego okresu karencji.
Wzrost CIT z 15% do 19%
Następną proponowaną zmianą jest podwyższenie stawki podatku CIT określonego w art. 24q ustawy o CIT z 15% do 19%. Podatek ten dotyczy wypłaty świadczeń przez fundację rodzinną dla beneficjentów, mieniem wydawanym lub wypłacanym w związku z likwidacją fundacji oraz wypłaty świadczeń w postaci ukrytych zysków (m.in. darowizny, odsetki, prowizje, wynagrodzenia, świadczeń na rzecz beneficjenta, fundatora lub podmiotu z nimi powiązanymi, pożyczki).
W przypadku świadczeń dla niektórych beneficjentów należy bowiem uwzględnić nie tylko CIT po stronie fundacji, ale również zasady opodatkowania świadczenia podatkiem PIT. W aktualnym stanie prawnym wypłata świadczeń dla beneficjentów powoduje obowiązek podatkowy CIT po stronie fundacji rodzinnej w wysokości 15%, natomiast dla beneficjentów obowiązek podatkowy PIT co do zasady w wysokości 19%. Przy czym możliwe jest zwolnienie beneficjenta w 100% z podatku dochodowego, jeśli beneficjent jest fundatorem lub najbliższą rodziną dla fundatora tj. „grupa 0”.
W konsekwencji, w określonych przypadkach, łączny poziom opodatkowania po wprowadzonych zmianach może sięgnąć nawet 34% – 19% CIT oraz 15% PIT.
Wskazuje się, że proponowane zmiany nie są spójną konstrukcją przepisów, albowiem skutki zmian mogą negatywnie wpłynąć na fundacje rodzinne, których celem jest faktyczne gromadzenie majątku i sukcesja, a optymalizacja podatkowa jest jedynie poboczną korzyścią.
Podsumowanie
Na ten moment należy podkreślić, że opisane powyżej rozwiązania nie są jeszcze obowiązującym prawem, a ich wprowadzenie w życie nie jest przesądzone. Ministerstwo Finansów przedstawiło jedynie kierunek planowanych zmian. Nie został dotychczas opublikowany projekt ustawy, dlatego nie wiadomo jeszcze, czy zapowiadane rozwiązania zostaną ostatecznie przedstawione w formie projektu, a jeżeli tak – czy zostaną uchwalone w proponowanym kształcie. Nie można również na tym etapie określić, kiedy ewentualne zmiany mogłyby wejść w życie ani czy ostatecznie w ogóle dojdzie do ich wprowadzenia. Należy pamiętać, że podobne rozwiązania dotyczące m.in. 36-miesięcznego okresu karencji były już wcześniej przedmiotem prac legislacyjnych, jednak uchwalona w 2025 r. nowelizacja nie weszła w życie po zawetowaniu jej przez Prezydenta RP.
Pruski&Różyło Kancelaria Radców Prawnych sp.p.
Pruski&Różyło Kancelaria Radców Prawnych sp.p.