Spadek po najbliższej rodzinie a podatek – jak skorzystać ze zwolnienia? Nabycie spadku może wiązać się z obowiązkiem zapłaty podatku od spadków i darowizn. Nie oznacza to jednak, że każda osoba, która odziedziczyła majątek, będzie musiała rzeczywiście zapłacić podatek. Małżonek oraz członkowie najbliższej rodziny mogą skorzystać z pełnego zwolnienia podatkowego, niezależnie od wartości odziedziczonego majątku.
Zwolnienie nie zawsze następuje jednak automatycznie. W większości przypadków konieczne jest zgłoszenie nabycia spadku właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w ustawowym terminie.
Kiedy dochodzi do nabycia spadku?
Spadkobierca nabywa spadek z chwilą jego otwarcia, czyli z chwilą śmierci spadkodawcy. Nabycie to nie ma jednak od razu charakteru ostatecznego, ponieważ osoba powołana do dziedziczenia może spadek przyjąć bądź go odrzucić.
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku można złożyć przed sądem albo przed notariuszem w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o swoim powołaniu do spadku. Brak oświadczenia w tym terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a więc do co zasady z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe.
Nabycie spadku należy przy tym odróżnić od formalnego potwierdzenia praw do niego. Następuje ono najczęściej w prawomocnym postanowieniu sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo w zarejestrowanym akcie poświadczenia dziedziczenia sporządzonym przez notariusza.
Kiedy powstaje obowiązek podatkowy?
W przypadku dziedziczenia obowiązek podatkowy powstaje co do zasady z chwilą:
- Uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku;
- Zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia;
- Wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.
Śmierć spadkodawcy i powstaniu obowiązku podatkowego nie muszą zatem nastąpić w tym samym czasie. Postępowanie spadkowe może zostać przeprowadzone wiele miesięcy, a nawet lat po śmierci spadkodawcy. Dopiero formalne potwierdzenie praw do spadku rozpoczyna co do zasady bieg terminów podatkowych.
Kto może skorzystać ze zwolnienia od podatku?
Na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn z pełnego zwolnienia mogą skorzystać:
- Małżonek;
- Dzieci, wnuki i dalsi zstępni;
- Rodzice, dziadkowie i dalsi wstępni;
- Pasierb;
- Rodzeństwo;
- Ojczym i macocha.
Osoby te zalicza się do tzw. zerowej grupy podatkowej.
Zwolnienie nie obejmuje jednak wszystkich osób należących do pierwszej grupy podatkowej. Nie skorzystają z niego na tej podstawie między innymi teściowie, zięć, synowa ani partner pozostający ze spadkodawcą w związku nieformalnym.
Jak zgłosić nabycie spadku?
Warunkiem skorzystania ze zwolnienia jest co do zasady zgłoszenie nabycia majątku na formularzu SD-Z2. Termin na złożenie wynosi sześć miesięcy od dnia:
- Uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku;
- Zarejestrowanie aktu poświadczenia dziedziczenia;
- Wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.
Termin ten nie jest więc liczony od dnia śmierci spadkodawcy.
Każdy spadkobierca składa odrębne zgłoszenie we własnym imieniu i wskazuje w nim przypadające mu składniki majątku oraz ich wartość rynkową. Formularz można złożyć elektronicznie, osobiście w urzędzie skarbowym albo przesłać pocztą.
Jeżeli spadkobierca należy do kręgu najbliższej rodziny i prawidłowo dopełni formalności, zwolnienie może objąć całą wartość odziedziczonego majątku. Nie ma przy tym znaczenia, czy w składu spadku wchodzą pieniądze, nieruchomość, samochód, udziały w spółce czy inne prawa majątkowe.
Kiedy nie trzeba składać formularza SD-Z2?
Zgłoszenie nie jest wymagane, jeżeli łączna wartość majątku nabytego od tej samej osoby nie przekracza kwoty wolnej właściwej dla pierwszej grupy podatkowej.
Przy ustalaniu tej wartości należy uwzględnić również inne rzeczy i prawa majątkowe nabyte od tej samej osoby w okresie wskazanym w ustawie. W przypadku dziedziczenia nieruchomości, samochodu lub większych oszczędności warto więc dokładnie ustalić wartość udziału przypadającego spadkobiercy.
Co w przypadku przekroczenia terminu?
Od 7 stycznia 2026 r. możliwe jest przywrócenie terminu na złożenie zgłoszenia SD-Z2, jeżeli spadkobierca uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.
Wniosek o przywrócenie terminu należy złożyć w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia. Jednocześnie trzeba dokonać spóźnionej czynności, czyli złożyć formularz SD-Z2.
Podstawą przywrócenia terminu może być między innymi poważna choroba, hospitalizacja, wypadek albo inne zdarzenie, którego spadkobierca nie mógł przezwyciężyć mimo zachowania należytej staranności. Sam brak wiedzy o obowiązku zgłoszenia spadku lub zwykłe przeoczenie terminu mogą natomiast okazać się niewystarczające.
Podsumowanie
Dziedziczenie po małżonku lub najbliższych członkach rodziny może korzystać z pełnego zwolnienia od podatku od spadków i darowizn, niezależnie od wartości odziedziczonego majątku.
W większości przypadków konieczne jest jednak złożenia formularza SD-Z2 w terminie sześciu miesięcy od formalnego potwierdzenia nabycia spadku. Niedopełnienie tego obowiązku może prowadzić do utraty zwolnienia, choć od 7 stycznia 2026 r. istniej możliwość przywrócenia terminu, jeżeli jego przekroczenie nastąpiło bez winy spadkobiercy.
Pruski&Różyło Kancelaria Radców Prawnych sp.p.
Pruski&Różyło Kancelaria Radców Prawnych sp.p.