Fundacja rodzinna kojarzy się przede wszystkim z sukcesją, ochroną majątku i uporządkowaniem zasad przekazywania korzyści członkom rodziny. W praktyce, równie istotnym elementem jej funkcjonowania jest to, w jaki sposób beneficjenci mogą korzystać z majątku fundacji. Nie zawsze musi to być klasyczna wypłata pieniędzy. Świadczeniem może być również udostępnienie domu, samochodu, pokrywanie kosztów utrzymania czy udzielenie pożyczki.
Ustawa o fundacji rodzinnej definiuje takie świadczenie szeroko. Obejmuje ono składniki majątkowe, w tym środki pieniężne, rzeczy lub prawa, które są przeniesione na beneficjenta albo oddane mu do korzystania zgodnie ze statutem i listą beneficjentów. W przypadku beneficjenta będącego osobą fizyczną, fundacja może w szczególności pokrywać koszty jego utrzymania lub kształcenia.
Kto może być beneficjentem fundacji rodzinnej?
Beneficjentem fundacji rodzinnej może być osoba fizyczna albo organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego. Beneficjentem może być również sam fundator. Kluczowe znaczenie ma statut – to w nim fundator powinien określić beneficjenta albo sposób jego określenia oraz zakres przysługujących mu uprawnień. Innymi słowy, samo bycie członkiem rodziny fundatora nie oznacza jeszcze automatycznie prawa do świadczeń. Uprawnienia beneficjenta muszą wynikać ze statutu i listy beneficjentów.
Klasyczna wypłata świadczenia – 15% CIT po stronie fundacji
Najprostszym sposobem przekazywania korzyści beneficjentom jest wypłata świadczenia pieniężnego. Może to być jednorazowa wypłata, regularne świadczenia miesięczne, pokrycie określonych kosztów albo przekazanie określonej kwoty na konkretny cel.
Podatkowo trzeba pamiętać o dwóch poziomach. Po pierwsze, fundacja rodzinna płaci 15% CIT od świadczenia przekazanego lub postawionego do dyspozycji beneficjenta. Wynika to z art. 24q ustawy o CIT, zgodnie z którym podatek od świadczenia, mienia przekazanego w związku z rozwiązaniem fundacji oraz ukrytych zysków wynosi 15% podstawy opodatkowania.
Po drugie, należy ocenić skutki po stronie samego beneficjenta. W PIT świadczenia z fundacji rodzinnej są kwalifikowane jako przychody z innych źródeł. Co do zasady mogą być opodatkowane 10%, albo 15% PIT, ale najbliżsi członkowie rodziny fundatora, czyli osoby z tzw. grupy „zero”, mogą korzystać ze zwolnienia, z uwzględnieniem proporcji mienia wniesionego przez danego fundatora. Zwolnienie obejmuje m.in. fundatora oraz osoby z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, czyli m.in. małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę.
Klasyczna wypłata świadczenia jest prosta organizacyjnie, ale zwykle powoduje 15% CIT po stronie fundacji. Dla najbliższej rodziny fundatora może być natomiast neutralna w PIT, jeżeli spełnione są warunki ustawowego zwolnienia.
Pożyczka dla beneficjenta
Jednym z ciekawszych i często niedocenianych rozwiązań w fundacji rodzinnej jest możliwość udzielenia beneficjentowi pożyczki. Może to być wygodne rozwiązanie, zwłaszcza wtedy, gdy beneficjent potrzebuje środków na konkretny cel, np. zakup nieruchomości, inwestycję, rozwój działalności, edukację czy pokrycie większych wydatków rodzinnych. Co istotne, fundacja rodzinna może udzielać taki pożyczek zarówno odpłatnie, jak i nieodpłatnie. Jest to istotne rozwiązanie praktyczne- w typowym obrocie gospodarczym nieoprocentowane finansowanie między podmiotami powiązanymi może być podatkowo wrażliwe i prowadzić do pytań o rynkowy charakter transakcji, nieodpłatne świadczenia albo ukryte przysporzenia.
W przypadku fundacji, ustawodawca wprost dopuszcza udzielanie pożyczek beneficjentom. Oznacza to, że taki mechanizm może zostać zaplanowany już na etapie tworzenia statutu fundacji i stać się jednym z podstawowych sposobów wspierania członków rodziny. Fundacja może więc nie tylko wypłacać środki, ale również czasowo je udostępniać, zachowując kontrolę nad majątkiem i jego długoterminowym przeznaczeniem.
W odróżnieniu od klasycznej wypłaty świadczenia pożyczka nie ma charakteru definitywnego przysporzenia. Beneficjent otrzymuje środki, ale zobowiązuje się do ich zwrotu. W efekcie, przy zachowaniu odpowiednich warunków, pożyczka może pozwolić na udostępnienie beneficjentowi kapitału bez opodatkowania właściwego dla klasycznej wypłaty świadczenia, czyli bez 15% CIT od świadczenia wypłacanego beneficjentowi.
Dodatkowo, w aktualnych interpretacjach podatkowych wskazuje się, że pożyczki udzielane przez fundację rodzinną beneficjentom mogą korzystać ze zwolnienia z VAT, a przez to nie podlegać PCC, co dodatkowo wzmacnia atrakcyjność tego rozwiązania.
Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. Aby pożyczka zachowała swój korzystny charakter, powinna być realna, zwrotna i dobrze udokumentowana. Szczególną ostrożność należy zachować przy pożyczkach długoterminowych oraz niespłacanych w terminie. Ustawa o CIT przewiduje bowiem, że pożyczka udzielona beneficjentowi może zostać uznana za tzw. ukryty zysk, jeżeli jest udzielona na okres co najmniej 10 lat albo jeżeli część pożyczki, która powinna zostać spłacona w danym roku, nie zostanie zwrócona w odpowiednim terminie.
Nie zmienia to jednak faktu, że pożyczka pozostaje jednym z najbardziej elastycznych narzędzi wspierania beneficjentów fundacji rodzinnej. Ryzyko podatkowe nie wynika z samego faktu jej udzielenia, lecz przede wszystkim z niewłaściwego ukształtowania albo braku rzeczywistej spłaty. Dobrze przygotowana umowa, określająca termin spłaty, harmonogram, zasady oprocentowania albo jego braku oraz ewentualne zabezpieczenia, pozwala ograniczyć ryzyka podatkowe i bezpiecznie wykorzystać ten instrument w praktyce.
Użyczenie domu, mieszkania lub samochodu beneficjentowi
Świadczenie na rzecz beneficjenta fundacji rodzinnej nie musi polegać wyłącznie na wypłacie pieniędzy. W praktyce, fundacja może również umożliwiać beneficjentom korzystanie ze składników swojego majątku np. domu, mieszkania, apartamentu czy samochodu. Jest to szczególnie atrakcyjne rozwiązanie, gdy fundator chce, aby majątek pozostał własnością fundacji, ale jednocześnie realnie służył członkom rodziny.
Takie rozwiązanie pozwala połączyć ochronę majątku z jego praktycznym wykorzystaniem. Nieruchomość albo samochód nie muszą być przenoszone na beneficjenta, nadal pozostają w fundacji, a beneficjent otrzymuje jedynie prawo do korzystania z nich na określonych zasadach.
Podsumowanie
Fundacja rodzinna daje dużą swobodę w kształtowaniu zasad wspierania beneficjentów. Świadczenia nie muszą ograniczać się do klasycznej wypłaty pieniędzy, mogą obejmować również pożyczki, pokrywanie określonych kosztów czy umożliwienie korzystania z majątku fundacji, np. domu, mieszkania albo samochodu.
Największe znaczenie ma jednak prawidłowe zaplanowanie tych mechanizmów już na etapie statutu. Dobrze skonstruowane zasady świadczeń pozwalają połączyć ochronę majątku rodzinnego z realnym wsparciem beneficjentów fundacji.
Pruski&Różyło Kancelaria Radców Prawnych sp.p.
Pruski&Różyło Kancelaria Radców Prawnych sp.p.